Alan Peter Cayetano has discovered a new political sacrament: baptism by bullet.
“Ang campaign against drugs is a human rights campaign,” sabi niya. “It’s a pro-life campaign, dahil pumapatay ang drugs.”
At ayan na naman tayo. Ang linis pakinggan. Ang lawyerly. Ang moral. Pero ipinatong iyan sa mga taon ng bangkay, police report, cardboard sign, nanay na umiiyak, at batang natutong matakot sa putok bago pa niya maintindihan ang salitang hustisya.
Oo, sinisira ng droga ang pamilya. Walang matinong tao ang magdi-deny niyan. Pero kung seryoso talaga tayo, sabihin natin ang buong katotohanan: ang pinakamalaking nagpapalaganap ng droga ay hindi ang mahirap na addict sa eskinita. Korapsyon.
Hindi lumilipad mag-isa ang droga papasok sa komunidad. Dumadaan iyan sa pantalan, sa customs, sa protektor, sa pulis na binayaran, sa opisyal na tumingin sa kabila, sa prosecutor na natulog, sa local patron na may cut, sa fixer, sa smuggler, sa padrino, sa sistemang may kumikita kaya may nakakalusot. Every bribe is a gateway drug. Every protected shipment is a death sentence waiting to scatter. Bawat opisyal na nagpapadaan ng droga, bawat pulis na nagpoprotekta, bawat politiko na nakikinabang o nananahimik, mas maraming pamilyang sinisira kaysa sa mahirap na user na ginagawang mukha ng problema.
Kaya kung seryoso ka talaga laban sa droga, habulin mo ang importer. Habusin mo ang financier. Habusin mo ang protector. Habusin mo ang pulis na sangkot. Habusin mo ang opisyal na binayaran. Habusin mo ang sistemang nagpapapasok ng droga habang mahirap ang ginagawang target practice. Addiction may destroy a family. But corruption industrializes the destruction.
At dahil doon, mas lalong mabigat ang tanong: kung drugs ang kalaban, bakit mahirap ang unang pinatay? Kung drugs ang problema, bakit hindi ang supply chain ang unang binasag? Kung drugs ang sumisira ng pamilya, bakit ang adik sa kanto ang ginawang trophy habang ang malalaking protektor nananatiling protektado?
Diyan pumapasok ang Estado. Kapag sinaktan tayo ng adik, kriminal, sindikato, o marahas na tao, may Estado tayong tatawagin. May pulis. May korte. May batas. May gobyernong dapat humabol, pumigil, mag-imbestiga, at magparusa. Pero kapag ang mismong Estado ang pumapatay, saan ka tatakbo? Sino ang tatawag sa pulis kung pulis ang may hawak ng bala? Sino ang hihingi ng hustisya kung gobyerno mismo ang pumirma sa pagkawala mo? Sino ang lalapitan mo kapag ang protector naging predator?
Iyan ang pinakamalalim na takot. Iyan ang pinakamabigat na krimen: kapag ang Estado, ang huling takbuhan ng mahina, ang siya nang nagiging makinang humahabol sa kanila.
So no, Alan. A campaign against drugs can be pro-life kung ang sagot ay treatment, rehabilitation, prosecution, livelihood, mental health, community rebuilding, at totoong police work. Pero ang kampanyang libo-libo ang patay, paulit-ulit ang “nanlaban,” mas mabilis ang bangkay kaysa kaso, mas mabilis ang bala kaysa conviction, at mas mabilis ang libing kaysa imbestigasyon? Hindi iyan pro-life. That is death with a press release. That is violence wearing a government ID.
Hindi iyan human rights. Iyan ay human rights na kinidnap, hinubaran ng ibig sabihin, at pinilit pumirma para ipagtanggol ang mismong abusong dapat niyang pigilan.
Sabi ni Alan, hindi raw ito tungkol sa extrajudicial killings dahil, ayon sa kanya, “we do not excuse that.” Ay, ang galing. May moral disclaimer sa dulo ng resibo. Parang “no offense” bago mang-insulto. Parang “with all due respect” bago manapak. Parang “God is on our side” habang nililigpit ang dugo sa sahig.
Hindi ang tanong kung verbally mong ine-excuse ang EJK. Ang tanong: dinepensahan mo ba, nilinis mo ba, pinabango mo ba, nilagyan mo ba ng moral ribbon ang sistemang pinagmulan nito?
Because if you say, “You have to do it the right way,” nasaan ang right way? Nasaan ang warrant? Nasaan ang korte? Nasaan ang ebidensya? Nasaan ang independent autopsy? Nasaan ang prosecution? Nasaan ang conviction? Nasaan ang tapang noong mahihirap ang pinapatay muna bago ipinapaliwanag?
“Do it the right way” is not a slogan. Hindi iyan legal air freshener. Hindi iyan maliit na polite sentence na ididikit mo sa madugong kampanya para hindi masyadong amoy kamatayan ang kwarto. “Do it the right way” means hindi pwedeng patayin ng Estado ang tao dahil lang akusado siya. It means police reports are not holy scripture. It means poverty is not probable cause. It means a cardboard sign is not evidence. Ibig sabihin, hindi dapat kilalanin ng nanay ang anak niya sa ilalim ng fluorescent light habang ang mga opisyal nagtatalo kung policy ba, excess ba, collateral damage ba, o malas lang ang kamatayan niya.
Dito nagiging malaswa ang argumento ni Alan. Gusto niya makuha ang moral credit ng pagiging anti-drugs nang hindi dinadala ang moral burden ng mga bangkay na iniwan ng drug war. Gusto niyang tawaging human rights, pero iiwasan ang humans na nawalan ng rights. Gusto niyang tawaging pro-life, pero parang footnote lang ang patay. Gusto niyang sabihing “we do not excuse EJK,” pero iniiwasan ang pangunahing tanong: kung hindi ito pinrotektahan ng Estado, bakit ang pattern ay sobrang national, sobrang paulit-ulit, sobrang pamilyar, sobrang bihirang maparusahan, at sobrang politically defended?
Kung isa o dalawang pulis ang nag-abuso, krimen iyan. Pero kung libo-libo ang namatay sa parehong narrative, sa parehong mahihirap na komunidad, sa parehong “nanlaban” script, habang ang mga lider ay nananakot, nagpapalakpakan, nagbibigay-gantimpala, nagdadahilan, at nagtatanggol? Hindi na iyan aksidente. System na iyan. And systems do not become innocent because a senator adds “God,” “human rights,” and “pro-life” into the sentence.
Linawin natin: human rights are not the enemy of human lives. Human rights are what keep human lives from becoming disposable. Hindi imported luxury ang human rights. Hindi iyan pa-English drama. Human rights ang simpleng patakaran na nagsasabing: kahit mahirap ka, tao ka. Kahit akusado ka, tao ka. Kahit may bisyo ka, tao ka. Kahit walang senador na kaibigan ang nanay mo, tao ka.
Human rights mean the State cannot murder you and call it discipline. Human rights mean the police cannot execute you and call it peace. Human rights mean the government cannot turn death into a shortcut dahil hassle ang due process. Human rights mean hindi laboratory rats ang mahihirap para sa authoritarian fantasies ng makapangyarihan.
At alam ito ni Alan Peter Cayetano. Hindi siya random comment-section lawyer. Abogado siya. Senador. Dating Foreign Affairs Secretary. Dating House Speaker. Ngayon, Senate President. Marunong siya sa procedure kapag procedure ang panangga sa kaalyado. Marunong siya sa legality kapag legality ang pampabagal sa accountability. Marunong siya sa institutional dignity kapag ang institution na pressured ay Senado, hindi eskinita.
Alam niya ang lenggwahe. Kaya mas masakit ang betrayal. Because when Alan uses human rights now, he is not ignorant of its meaning. He is laundering it. Kinukuha niya ang salitang “human rights,” tinatanggal ang due process, tinatanggal ang patay, tinatanggal ang nanay, tinatanggal ang ulila, tinatanggal ang mahirap, tapos pinupuno ang natirang balat ng police power at tinatawag na pro-life. That is not moral reasoning. That is verbal embalming. Ganyan inihahanda ng politiko ang bangkay para sa public viewing.
At mas makapal ang irony: minsan nang pumayag ang Pilipinas sa Rome Statute. The Senate concurred. Alan Peter Cayetano voted yes. Pumasok tayo sa sistemang ginawa para sa panahong pinoprotektahan ng kapangyarihan ang kapangyarihan, at ang patay ay hindi na makapagsampa ng kaso. Tapos ngayon, kapag kaalyado na ang hinahabol ng parehong prinsipyong pinayagan noon, biglang ang daming legal theater. Biglang sovereignty. Biglang due process. Biglang institutional courtesy. Biglang “protect, but within legal bounds.” Biglang lahat may nuance.
Pero nasaan ang nuance noong mahihirap ang kinakaladkad sa eskinita? Nasaan ang careful legal mind noong ang “nanlaban” ang naging pinaka-overused fiction sa bansa? Nasaan ang institutional courage noong ang mga nanay pinapaniwalang gospel truth ang police report? Nasaan ang concern sa “right way” noong iyon mismo ang hinihingi ng mahihirap?
Warrant muna. Korte muna. Ebidensya muna. Imbestigasyon muna. Pakinggan muna. Huwag patayin muna. Hindi impunity ang hinihingi ng mahihirap. Hinihingi lang nilang umabot din sa kanila ang Constitution.
Iyan ang scandal. Hindi scandal na anti-drugs si Alan. Dapat naman talagang maging anti-drugs ang kahit sinong matinong opisyal. Ang scandal ay sinusubukan niyang gawing malinis sa pandinig ang drug war sa pamamagitan ng pagtukoy sa kasamaan ng droga habang pinapaliit ang kasamaan ng State violence.
Pero ang Estado ay hindi street gang. Hindi ito amang galit na may baril. Hindi ito kapitbahay na naghihiganti. Ang Estado may kulungan, prosecutor, hukom, warrant, rules of evidence, forensic laboratory, budget, korte, abogado, imbestigador, at monopoly on lawful force. Kaya kapag ang Estado ang pumapatay nang labag sa batas, mas mabigat ang krimen. Because an ordinary criminal breaks the law. But an abusive State breaks the very shelter people run to when the law is broken.
Iyan ang hindi kayang hugasan ng “pro-life campaign.” Iyan ang hindi kayang takpan ng “human rights campaign.” Iyan ang hindi kayang gawing banal ng “God is on our side.” Kung ang human rights ginagamit para ipagtanggol ang drug war pero hindi ang dead of the drug war, hindi iyan principle. Theft iyan. Kung ang pro-life ay proteksyon sa komunidad laban sa droga pero hindi proteksyon sa mahirap laban sa bala, hindi iyan pro-life. Pro-power iyan.
Kaya kapag sinabi ni Alan Peter Cayetano na pro-life ang drug war, karapatan ng bansa na magtanong: buhay nino? Buhay ba ng batang nanuod mamatay ang tatay niya? Buhay ba ng nanay na tumanda ng sampung taon sa isang gabi? Buhay ba ng akusadong hindi umabot sa korte? Buhay ba ng komunidad na mas natakot sa uniporme kaysa sa kriminal? Buhay ba ng patay na naging “nanlaban” bago naging pangalan? O buhay-politikal lang ng mga kailangang linisin, i-reframe, at basbasan ang drug war bago dumating ang judgment?
Kung buhay talaga ang usapan, Alan would not sound like he is defending a slogan. He would sound like he is mourning a nation. Kung human rights talaga ito, hindi niya gagamitin ang phrase para shield ng power. Gagamitin niya ito para itanong kung bakit napakaraming powerless ang namatay na walang karapatan. Kung “right way” talaga ito, hindi siya magsisimula sa pagbinyag sa giyera. Magsisimula siya sa tanong: sino ang nag-utos? Sino ang bumaril? Sino ang nagpeke ng report? Sino ang nagprotekta sa pumatay? Sino ang nagreward sa sistema? Sino ang kumita sa droga? Sino ang nagpadaan sa supply? Sino ang ginawang scapegoat ang mahirap habang ang malalaki nanatiling protektado? At sino sa gobyerno ang naniniwala pa ring pwedeng gawing alay ang mahihirap para sa political theater?
Kaya pasensya na, Alan. Hindi lahat ng may “pro-life” sa sentence, buhay ang pinoprotektahan. Minsan, buhay lang ng narrative. Minsan, career lang ng kaalyado. Minsan, reputation lang ng rehimen. Minsan, pangalan lang ng makapangyarihan.
Because the dead are still dead. The mothers are still grieving. The children are still orphaned. The cases are still few. The accountability is still slow. The excuses are still loud. At ang mga politikong sobrang tapang noong mahirap ang target, biglang sobrang maingat kapag makapangyarihan ang akusado.
Hindi iyan rule of law. Class privilege iyan na may legal dictionary. Impunity iyan na naka-kurbata. Iyan ang lumang milagro ng Pilipinas: mabilis ang bala sa eskinita, mabagal ang hustisya kapag may koneksyon.
So no, Senator. Hindi mo pwedeng tawaging “human rights” ang machinery of fear dahil lang masama ang droga. Hindi mo pwedeng tawaging “pro-life” ang kampanyang nilakaran ang mga buhay na binura nito. Hindi mo pwedeng sabihing “do it the right way” matapos ang ilang taong pagtatanggol sa giyerang ipinagkait sa patay ang right way.
Dahil kapag kriminal ang pumatay, tumatakbo tayo sa Estado. Pero kapag Estado ang pumatay, buong bansa ang nagiging crime scene.
At ang tanong ay hindi na kung sinisira ng droga ang pamilya. Sinisira talaga. Ang tanong: sino ang sumira sa mga pamilyang inilibing ng drug war? Sino ang nagpasok, nagprotekta, at kumita sa drogang ginamit na dahilan para patayin ang mahirap? At bakit ang makapangyarihan, hanggang ngayon, pilit pa ring tinatawag na buhay ang pagkawasak?
