SYSTEMS LOSS SA KORYENTE
--Abdon M. Balde Jr.
Kaunting saliksik lang para maunawaan kung ano ang problema natin sa systems loss sa koryente. Bago mag-init ang mga ulo sa balitaktakan at magbanta ng pagputol ng mga koryente, ay makabubuting saliksikin muna natin ang problema, at sa dulo ay maghanap ng solusyon kung mayroon man.
Sa Pilipinas, ang systems loss ay yung kuryenteng nawala sa pagitan ng binili ng distributor - tulad ng Meralco, o ng ALECO sa Albay - at yung aktwal na na-bill sa consumer.
Formula niyan simple lang:
Kuryenteng pumasok sa grid - Kuryenteng na-meter at na-bill = Systems Loss
Halimbawa, kung 1 bilyong kWh ang tinanggap ng utility pero 940 milyon lang ang nabayaran ng customers, 6% ang loss. Pero binayaran na ng utility sa generator at sa NGCP yung buong 1 bilyon.
Bakit pinapabayaran sa atin? Dalawang dahilan:
1. May dalawang klase ng loss, at pinapayagan ng batas na i-pass on
a) Technical loss - hindi maiiwasan pero mababawasan. Nawawala bilang init sa transformer, kawad, at mahahabang distribution lines. Lalo na sa probinsya, sa mga co-op na malalayo ang linya at luma ang equipment, mataas talaga ito.
b) Non-technical loss - palpak ng management. Ito ang nakaw na kuryente o jumper, tinamper na metro, sirang metro, mali sa billing, at hindi naka-metrong konsumo.
Ayon sa batas, parehong pwedeng singilin sa consumer basta pasok sa cap.
2. Legal na pinapayagan ito noon pa
Hindi ito galing sa EPIRA Law (RA 9136) mismo. Galing ito sa RA 7832 o Anti-Pilferage Act of 1994. Doon nakalagay na pwedeng bawiin ng private utilities hanggang 9.5% at ng electric cooperatives hanggang 14% na loss.
Kalaunan binabaan ng ERC (Energy Regulatory Commission) ang cap:
• private distribution utilities - ginawang 6.5% na lang
• electric cooperatives - mas mataas pa rin dati.
Kapag lumampas sila sa cap, hindi na nila pwedeng ipasa sa atin yung sobra. Pero kung pasok sa cap, automatic pass-through charge siya. Sa bill ng Meralco, nasa ∼5% ng kabuuang bill ang System Loss Charge at nakalagay mismo na parte ito ng generation at transmission cost na binabayaran sa genco at NGCP. Ibig sabihin, collection agent lang si Meralco - 12% lang talaga kita nila sa bill, 88% ay pass-through.
Kaya ang problema na sinasabi ng marami: monopolyo ang distribution. Hindi ka pwedeng lumipat ng ibang distributor tulad sa generation. Kaya kahit inefficient ang network o maraming nagnanakaw ng kuryente, ikaw na nagbabayad nang maayos ang sumasalo. At dahil recoverable siya, mas konti ang insentibo ng utility na ayusin agad - babayaran pa rin naman ng consumer hanggang cap.
Pang dagdag pa: may 12% VAT pa sa systems loss. Dahil parte siya ng taxable receipts ng utility, tinatapatan siya ng buwis, kaya parang nagbabayad ka ng buwis para sa kuryenteng hindi mo naman nagamit.
Ano ang pagbabago ngayon?
Kaya malakas ang palakpak noong 2026 SONA ni Pres. Marcos Jr. nang sabihin niyang dapat tanggalin na ito - ang argumento niya: hindi dapat parusahan ang consumer sa depektibong equipment o nakaw na hindi naman siya ang may gawa.
Ngayon may mga panukala sa Kongreso:
• Ipagbawal na sa private utilities ang maningil ng systems loss at sila na ang sumalo sa inefficiency at pilferage
• Sa rural electric co-ops, technical loss na lang at hanggang 5% ang pwedeng bawiin, verified pa ng ERC
• Sa Senado, may proposal na gawing uniform 1% na lang ang cap para sa lahat
Ang PhilRECA naman, grupo ng mga co-op, sang-ayon tanggalin ang VAT pero nagbabala na kung biglang total ban sa recovery nang walang subsidy ng gobyerno, baka malugi at magsara ang maliliit na co-op sa bundok at isla na mahaba ang linya.
Sa madaling salita: nagkakaroon ng systems loss dahil sa physics at sa nakaw, pero pinapabayaran sa atin dahil pinapayagan ng lumang batas at ng ERC cap system. Kaya nasa bill mo siya buwan-buwan.
.
Yan yung pinakamahirap na parte — kung biglang total ban bukas, dalawang pwedeng mangyari: babagsak ang maliliit na electric coop sa probinsya, o itataas nila nang palihim sa ibang charge.
Kaya ang pinag-uusapan ngayon ng ERC, ng mga consumer group, at pati ng PhilRECA mismo ay graduated compromise, hindi biglaan. Ito yung pinakamagandang modelo na lumalabas:
1. Paghiwalayin ang technical at non-technical loss
Ito yung core ng compromise na sinasabi ng lahat ng eksperto.
• Technical loss lang ang recoverable. Yung tunay na nawawala dahil sa init sa transformer at haba ng linya. May physics yan, hindi zero.
• Non-technical loss - sagot na ng utility. Jumper, tampered metro, maling billing. Kapag pwedeng singilin sa consumer, nawawalan sila ng gana manghuli ng magnanakaw. Kung sila ang sasalo, mapipilitan silang mag-invest sa anti-pilferage at smart meters.
2. Hindi uniform cap - gawing feeder-specific at performance-based
Hindi patas kung 6.5% pare-pareho ang cap sa BGC na maikli ang linya at sa isang isla sa Masbate na 30km ang feeder.
Ang proposal ng mga co-op mismo:
• Feeder-specific loss ceiling — iba ang cap ng urban, iba ang cap ng rural/mountainous.
• Pababang cap kada taon (glide path). Halimbawa: private utilities from 6.5% -> 5% sa Year 1, -> 3% sa Year 3, -> 1.5% sa Year 5. Co-ops from 8-10% -> 5% technical only. May oras mag-upgrade.
• Reward-penalty: Kung mas mababa pa sa cap ang loss mo, pwede kang mag-keep ng konting incentive. Kung mataas, ikaw ang mag-absorb, hindi consumer.
Ito yung binanggit ng PhilRECA — ayaw nila ng total ban na walang kapalit, gusto nila benchmark + audit + upgrade.
3. Tanggalin muna ang VAT, hindi agad ang buong charge
Ito yung pinakamadaling quick win at suportado ng lahat. Ngayon nagbabayad ka ng 12% VAT sa kuryenteng hindi mo natanggap. Kahit manatili pa muna ang systems loss charge, tanggalin ang VAT doon.
Sabi ng ERC dati, ang systems loss ay parte ng generation at transmission cost kaya taxable siya. Pero kung ide-declare ng BIR na hindi dapat VAT-an ang hindi na-deliver, bawas agad ~P17 sa bawat P147 na systems loss ng 300kWh household, nang walang naluluging utility.
4. Gobyerno ang sumalo sa upgrade, hindi consumer
Hindi kaya ng maliliit na co-op magpalit ng lumang transformer at kawad. Kaya compromise:
• Government-funded grid modernization — gamit ang Malampaya fund, DOE electrification fund, o universal charge for missionary electrification, pondohan ang re-conductoring, smart meters, at anti-theft meters.
• Independent audit bago maningil. Hindi self-declared ang loss. Kailangan ng third-party audit ng ERC kada taon para lang ma-verify kung technical talaga.
•
5. 3-year transition na nakikita kong pinaka-realistic
Year 1: Alisin VAT sa systems loss + ihiwalay na sa bill ang technical vs non-technical para transparent.
Year 2: Non-technical loss = 100% sagot ng utility na. Technical loss na lang ang pwede i-pass on, pero may cap na 5% private, 7% co-ops.
Year 3 pataas: Performance-based pababa hanggang 2-3% technical lang, at yung matitipid ng gobyerno sa mas mababang loss, ilagay sa Lifeline subsidy para sa 4Ps at low-consumers.
Ganyan, hindi biglang bagsak ang co-op sa Bicol o sa isla, pero hindi na rin parusa sa nagbabayad nang maayos na consumer sa Naga. Ang consumer ang protektado sa nakaw, ang utility naman binibigyan ng oras at pera para mag-modernize.
Sa tingin ko, mas okay na yung unahin muna VAT removal kaysa total ban agad.
Iyan ang pinaka-praktikal at pinakamabilis maipasa.
Tanggal VAT muna, walang malulugi na utility dahil yung mismong buwis lang ang tinatanggal, hindi yung cost ng kuryente. Pero ramdam agad sa bill, lalo na sa atin na nasa 200-400 kWh na household.
Kapag natuloy yun, makikita mo na lang sa bill mo na yung linya na "VAT on System Loss" mawawala o magiging zero. Yung systems loss charge nandun pa rin pero mas magaan na.
