Hindi ko agad napansin na may batang natutulog sa ilalim ng hagdan ng eskwelahan namin.
Akala ko tambay lang.
Hanggang isang umaga, nakita ko siyang nakaupo sa klase ko — naka-uniform, tahimik, at mukhang sanay na sanay na mag-isa.
Ako si Bel, public school teacher sa isang liblib na bayan sa Samar. Limang taon na akong nagtuturo doon, at sanay na ako sa mga batang pumapasok nang walang baon, walang tsinelas, minsan walang tulog dahil tumutulong sa bukid.
Pero si Jericho, iba.
Grade 2 siya. Maliit, payat, laging maaga. Tuwing 6:15 pa lang, nandun na siya sa pinto ng classroom, nakaupo sa sahig habang hinihintay akong dumating. Tahimik lang, hawak ang lumang bag na parang may laman na basag na mundo.
“Ma’am, pwede po bang pumasok na?”
Araw-araw niya akong tinatanong noon, kahit wala pang ibang bata.
Akala ko masipag lang. O baka walang magulang na gumigising sa kanya.
Pero may kakaiba.
Madalas siyang inaantok sa unang subject. Hindi yung normal na antok ng bata — kundi yung parang katawan na hindi nakapagpahinga.
Isang hapon, naiwan ako sa faculty room para mag-check ng notebooks. Bandang 6:30 na ng gabi, madilim na ang paligid. Tahimik na ang campus. Wala nang tao kundi ako at ang janitress naming si Rosita.
Narinig ko yung mahinang kaluskos sa labas. Parang may gumagalaw sa ilalim ng hagdanan.
“May aso siguro,” sabi ko sa sarili ko.
Pero nung sinilip ko…
may batang nakahiga sa karton. Nakabalot sa manipis na kumot.
At katabi niya — yung bag na pamilyar sa akin.
Si Jericho.
Napahinto ako. Parang may malamig na hangin na dumaan sa dibdib ko.
“Jericho?” mahina kong tawag.
Bigla siyang napabangon. Halatang nagulat. Parang nahuling may ginagawang bawal.
“Ma’am… pasensya na po…” bulong niya, nanginginig.
Hindi ko alam kung anong mas mabigat — yung hiya niya o yung katotohanang sa eskwelahan siya natutulog.
“Bakit ka nandito?” tanong ko, pilit kalmado.
Napayuko siya. Hinigpitan ang yakap sa bag.
“Dito po kami natutulog ni Mama… sa silong lang po…”
Parang may kumurot sa puso ko.
“Nasaan mama mo?”
“Janitress po… si Rosita.”
Parang may pirasong puzzle na bumagsak sa tamang lugar sa isip ko.
Si Rosita.
Yung tahimik na janitress na laging naka-panyo, laging nakangiti kahit mukhang pagod.
Akala ko umuuwi lang sa gabi matapos maglinis.
Hindi pala.
Doon ko nalaman — wala pala silang bahay.
Nasunog daw ang barong-barong nila dalawang taon na ang nakalipas.
Simula noon, nakikitulog kung saan-saan. Hanggang sa pinayagan silang pansamantalang manatili sa eskwelahan dahil walang matutuluyan.
“Dito na lang po kami… para malapit sa trabaho ni Mama,” sabi ni Jericho.
Kaya pala maaga siya.
Kaya pala tahimik.
Kaya pala laging pagod.
Hindi siya nauuna sa klase dahil masipag siya.
Nauuna siya dahil wala siyang pinanggagalingan.
Simula noon, hindi na ako nakatulog nang maayos.
Araw-araw kong nakikita si Jericho — nagbabasa nang maayos, sumusulat nang dahan-dahan, laging nakikinig.
Pero sa likod nun, alam kong sa gabi, bumabalik siya sa karton sa ilalim ng hagdan.
Sinubukan kong kausapin si Rosita.
“Rosita, bakit hindi ka nagsabi?” tanong ko minsan habang nagwawalis siya sa corridor.
Ngumiti lang siya, pilit.
“Okay lang po kami, Ma’am. May bubong naman… saka ligtas si Jericho dito.”
Yung salitang may bubong naman — tumatak sa akin.
Dahil totoo naman.
May bubong nga.
Pero wala silang tahanan.
Nagsimula akong magdala ng extrang pagkain. Uniform. Kumot.
Hindi ko sinabi sa iba — ayokong mapahiya sila.
Isang gabi, dinalhan ko sila ng maliit na banig at unan.
Pagdating ko sa silong, nakita ko si Jericho na nagbabasa sa ilaw ng flashlight.
“Ma’am!” ngumiti siya.
“Para sa inyo,” sabi ko, iniabot ang mga gamit.
Napatigil si Rosita. Parang may gustong sabihin pero hindi mailabas.
“Hindi niyo na po kailangang—”
“Rosita,” putol ko, “bata pa si Jericho. Kailangan niya ng maayos na tulog.”
Tahimik siya sandali. Tapos biglang napaupo sa karton.
At doon ko siya unang nakitang umiyak.
“Pasensya na po… hindi ko naibigay sa anak ko ang bahay,” mahina niyang sabi.
Lumapit si Jericho at niyakap siya.
“Okay lang, Ma… may school naman tayo,” sabi ng bata.
Hindi ko napigilan ang luha ko.
Doon ko naisip — gaano kalaki ang kakulangan ng mundo para ang isang bata, ang konsepto ng tahanan ay eskwelahan.
Lumipas ang mga buwan.
Nag-ipon ako ng tulong mula sa ilang kaibigan, hindi pormal, hindi malaking fund.
Unti-unti.
Hanggang isang araw, may lumang kubo sa tabi ng barangay na puwedeng ipagamit sa kanila.
Maliit. Sira-sira.
Pero bahay.
Dinala ko sila doon.
Tahimik si Rosita habang tinitingnan ang kubo.
Parang hindi siya makapaniwala.
“Sa inyo na muna… habang inaayos,” sabi ko.
Hindi siya nagsalita. Lumuhod siya sa lupa at hinawakan ang pinto.
Parang hinahaplos ang isang pangarap na matagal na niyang hindi hinawakan.
Si Jericho naman — tumakbo papasok.
“Ma! May bintana tayo!”
Yun lang ang sinabi niya.
Pero parang may sumabog na liwanag sa paligid.
Akala ko iyon na ang ending.
Na tapos na ang kwento nila sa silong ng eskwelahan.
Pero may twist pa pala ang buhay.
Isang umaga, dumating si Jericho sa klase — hindi na maaga.
Late siya.
Unang beses.
Kinabahan ako.
“Okay ka lang?” tanong ko.
Ngumiti siya. Iba yung ngiti — hindi pagod. Hindi pilit.
May kakaibang saya.
“Ma’am,” sabi niya, “hindi na po kami natulog sa school kagabi.”
Napangiti ako. “Oo naman. May bahay na kayo.”
Umiling siya.
“Hindi po… kasi ngayon, may kama na po ako.”
Simple.
Pero parang may kumalabog sa dibdib ko.
Sa dami ng taon kong nagturo, iyon ang unang beses kong marinig ang isang batang nagsabing may kama na siya — na parang iyon ang pinakamalaking pangarap sa mundo.
Doon ko na-realize:
Minsan, ang pagiging guro hindi lang pagtuturo ng aralin.
Minsan, ikaw ang tulay sa pagitan ng silong… at tahanan.
At hanggang ngayon, tuwing maaga akong dumarating sa classroom at walang batang naghihintay sa sahig —
naaalala ko si Jericho, at ang karton sa ilalim ng hagdan.
Dahil may mga batang hindi nauuna sa klase dahil masipag sila…
kundi dahil wala silang uuwian.
Minsan, ang pinakaunang dumarating sa eskwelahan ay hindi ang pinaka-sipag — kundi ang batang pinakakulang sa tahanan.
At minsan, ang maliit na tulong na ibinigay mo sa katahimikan… iyon pala ang bubuo ng mundo ng isang bata.
No comments:
Post a Comment